Απόκρημνα, απροσκύνητα, επιβλητικά, τα βουνά των Τζουμέρκων θα σας συνεπάρουν με το παρουσιαστικό τους, θα σας γοητεύσουν με την άγρια φύση τους, θα σας κερδίσουν με τους ανθρώπους τους, με τον πολιτισμό τους…

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Τα-Πράμαντα-και-η-κορφή-Στρογγούλα


Τα Πράμαντα και η κορφή Στρογγούλα © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Κάθε φορά που θ’ αντικρίσω τις κορφές των Τζουμέρκων να ορθώνονται περήφανες, ανταριασμένες στο γαλάζιο του ουρανού και να γεμίζουνε το κάδρο του ορίζοντα, νοιώθω την ίδια συγκίνηση, το ίδιο δέος και θαυμασμό για το μεγαλείο της φύσης.  Πράγματι αυτό το σύμπλεγμα βουνών, αν και δεν διαθέτει τις ψηλότερες κορφές της Ελλάδας, επάξια κερδίζει μια από τις πρώτες θέσεις ανάμεσα στα πλέον αλπικά και τραχιά τοπία της Βαλκανικής χερσονήσου. Βράχια, χαράδρες και χιονισμένα ακροβούνια σε αγκαλιάζουν από παντού. Ανεμοδαρμένα έλατα ισορροπούν στα πιο απίθανα σημεία, ενώ άφθονοι αφρισμένοι καταρράκτες σκορπίζουν τα νερά τους ανάμεσα σε γκρεμούς και βραχοτόπια.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Ελατόδασος-στα-Τζουμέρκα

Ελατόδασος στα Τζουμέρκα © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Αν ανηφορίζεις τις αλλεπάλληλες στροφές από την Άρτα, τα Γιάννινα ή τα Τρίκαλα, τα Τζουμέρκα θα εμφανιστούν μπροστά σου να φράζουν με το πελώριο ανάστημά τους τον ορίζοντα. Είτε λοιπόν σχεδιάζετε μια απλή χαλαρή απόδραση με το αυτοκίνητο στην ορεινή φύση, είτε μια συναρπαστική περιπέτεια με 4χ4 σε λασπωμένους χωματόδρομους ή ακόμη και μια ορεινή εμπειρία σε πανέμορφα μονοπάτια, τα Τζουμέρκα και ο γειτονικός ορεινός όγκος της Κακαρδίτσας θα σας γοητεύσουν.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-το-θρυλικό-γεφύρι-της-Πλάκας

Το θρυλικό γεφύρι της Πλάκας  © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Μια ιστορία θα σας πω

Για να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά ας ξετυλίξουμε το κουβάρι του χρόνου από την αρχή ξεκινώντας με τους αρχαίους χρόνους όπου τα Τζουμέρκα και η γειτονική οροσειρά της Κακαρδίτσας ήταν γνωστά με την ονομασία Αθαμανικά Όρη, όνομα που οφείλεται στον μυθικό ήρωα Αθάμαντα, γιό του Αιόλου και της Εναρέτης. Ο Αθάμας λοιπόν ήταν ένα ευτυχισμένος βασιλιάς του Βοιωτικού Ορχομενού. Κάποια στιγμή όμως, όταν μπήκε στο στόχαστρο της πανούργας θεάς Ήρας, έχασε τα λογικά του και σκότωσε το γιό του Λέαρχο. Μετά το στυγερό έγκλημα και αφού συνήλθε από την δολοφονική μανία στην οποία τον υπέβαλε η θεά, κυνηγημένος από τις τύψεις αλλά και την κοινωνική κατακραυγή, εγκατέλειψε τις ευκολίες του κάμπου αυτοεξορίστηκε στα βουνά μέχρι που έφθασε στα Τζουμέρκα.

 ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Δειλινό-με-φόντο-το-ελατόδασος

Δειλινό με φόντο το ελατόδασος  © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Εδώ σε αυτόν τον άγριο τόπο όπου ζούσαν μόνο αγρίμια, έστησε το νέο του βασίλειο που επεκτάθηκε σε όλη σχεδόν την επικράτεια της σημερινής Πίνδου. Έτσι γεννήθηκε ο μύθος των αρχαίων Αθαμάνων, ενός ορεσίβιου λαού, σκληροτράχηλου, ανυπότακτου και ελεύθερου όπως τα άγρια βουνά του.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Οταν-το-φεγγάρι-αγγίζει-τα-Τζουμέρκα


Όταν το φεγγάρι αγγίζει τα Τζουμέρκα  © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Αλπική ομορφιά

Ψηλότερη κορφή των Τζουμέρκων είναι το Καταφίδι (2.393 μέτρα) που ορθώνεται πάνω από το χωριό Καταρράκτης, ενώ της Κακαρδίτσας που σημειωτέων είναι ξεχωριστό βουνό, η ψηλότερη κορφή αγγίζει τα 2.429 μέτρα και διακρίνεται ανατολικά από το χωριό Μελισσουργοί. Πάντως σήμερα, λέγοντας Αθαμανικά όρη εννοούμε το σύμπλεγμα των Τζουμέρκων μαζί με την Κακαρδίτσα και όχι το γειτονικό όρος Περιστέρι ή Λάκμος.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Περπατώντας-στο-δάσος-μέτα-απο-έντονη-χιονόπτωση

Περπατώντας στο δάσος μετά από έντονη χιονόπτωση © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω και φθάνω με ασφάλεια

Να υπολογίζετε Αθήνα – Άρτα 350 χλμ. μ’εω Ρίου – Αντίριου και Ιονίας Οδού.  Από την Άρτα ως τα Πράμαντα, θα χρειαστεί να καλύψετε ακόμη 65 ασφάλτινα χιλιόμετρα με πολλές όμως στροφές. Από τα Γιάννινα τα Πράμαντα απέχουν 55 χιλιόμετρα σε διαδρομή που υποφέρει από κατολισθήσεις.  Αν έρθετε από Καλέντζι θα διανύσετε 60 χλμ. Από Θεσσαλία προτιμότερο είναι ν’ ακολουθήσετε τη διαδρομή προς Πύλη, Βουργαρέλι, Κύψέλη. Ενδεικτικά να υπολογίζετε ότι από τα Τρίκαλα  θα χρειαστεί να καλύψετε μια απόσταση 150 χιλιομέτρων σε δρόμο ασφάλτινο με συνεχόμενες στροφές που το χειμώνα εκχιονίζεται πλημμελώς. Το χειμώνα φρόνιμο θα ήταν να μην κάνετε αυτοσχεδιασμούς μέσω άλλων διαδρομών καθώς μπορεί να μπλέξετε σε περιπέτειες. 

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Το-δημοτικό-σχολείο-Πραμάντων-πίσω-δεσπόζει-η-επιβλητική-Στρογγούλα

Το δημοτικό σχολείο Πραμάντων, πίσω δεσπόζει η επιβλητική Στρογγούλα  © Theo Athanasiadis/Views of Greece

 Η θρυλική Πράμαντα

Τόσο στον νομό Άρτας, όσο και στο νομό Ιωαννίνων υπάρχουν αρκετά χωριά που διαθέτουν υποδομές για τον επισκέπτη. Στα δυτικά πρανή του βουνού, με πρόσβαση από τα Γιάννινα και την Άρτα, συναντάμε ανάμεσα στα άλλα τα σημαντικά χωριά Βουργαρέλι, Καταρράκτης και ΄Αγναντα. Όμως αδιαμφισβήτητο ιστορικό κεφαλοχώρι των Τζουμέρκων πριν ακόμη γίνουν οι διοικητικοί διαχωρισμοί του σύγχρονου Ελληνικού κράτους, είναι τα Πράμαντα ή Πράμαντα με τους όμορους συνοικισμούς Τσόπελα και Χριστοί.  Ο οικισμός απλώνει τις γειτονιές του σε ύψος 850 μέτρων στη σκιά της Στρογγούλας, μια από τις ψηλότερες και πιο επιβλητικές κορφές της οροσειράς (2107 υψόμετρο). Ολόγυρα το πυκνό ελατόδασος μοιάζει ν’ αγκαλιάζει τα τελευταία σπίτια που δύσκολα διακρίνονται κρυμμένα ανάμεσα στα ψηλόκορμα κωνοφόρα.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Εικόνα-μιας-άλλης-εποχή

Εικόνα μιας άλλης εποχή © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Με αφετηρία τα Πράμαντα

Η Πράμαντα και τα όμορα χωριά  καθώς διαθέτουν αξιόλογη υποδομή μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ορμητήριο για ευχάριστες εκδρομές με αυτοκίνητο, για αποδράσεις περιπέτειας (4χ4), αλλά και πολύ ενδιαφέρουσες ορειβατικές ή πεζοπορικές  εξορμήσεις. Ένα καφεδάκι λοιπόν σε κάποιον απ’ τους καφενέδες της πλατείας της Αγίας Παρασκευής με τον θεόρατο πλάτανο που δεσπόζει στο κέντρο των Πραμάντων, μερικές δροσερές γουλιές από τον «Αράπη»- την ανθρωπόμορφη λιθανάγλυφη βρύση- και «φύγαμε» για τα ανυπότακτα Τζουμέρκα και την άγνωστη Κακαρδίτσα…

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Θέα-στα-Πράμαντα-από-τη-Στρογγούλα


Θέα στα Πράμαντα από τη Στρογγούλα   © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Προς Μελισσουργούς

Μόλις 5 χιλιόμετρα νότια και ανατολικά από την Πράμαντα συναντάμε το χωριό Μελισσουργοί που απλώνει τα σπίτια του στον αποσαρθρωμένο αυχένα ο οποίος συνδέει τα Τζουμέρκα με την Κακαρδίτσα. Με σύντομες παρεκκλίσεις από την αρχική σας πορεία, θα επισκεφθείτε το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής το ορεινό καταφύγιο αλλά και το υπαίθριο θεατράκι που κυριολεκτικά μοιάζει με φωλιά κάτω από τα βράχια της κορφής Στρογγούλα, κτισμένο καθώς είναι σε ύψος 1250 μέτρων. Ψηλότερα από τους Μελισσουργούς βρίσκονται οι πηγές του Μελισσουργιώτη ποταμού που είναι παραπόταμος του Άραχθου αλλά και το ορειβατικό καταφύγιο Μελισσουργών.

tzoumerka, travel, greece, mountain, nature, rock, river, hiking, Epirus, Τζουμέρκα, Πράμαντα, Μελισσουργοί, Συρράκο, Καλαρρύτες, μονή Κηπίνας, Άραχθος, γεφύρι Πλάκας, Καταρράκτης, φαράγγι, Ματσούκι,

Το υπαίθριο θεατράκι της Στρογγούλας, photo: GERMAINE ALEXAKIS/VIEWS OF GREECE

Στο δρόμο για τα πέτρινα κοσμήματα του Περιστερίου

Εφορμώντας και πάλι από την Πράμαντα και ακολουθώντας ασφάλτινους δρόμους θα προσεγγίσουμε τα ιστορικά βλάχικα αρχοντοχώρια Συρράκο (25 χλμ.), Καλαρρύτες (20 χλμ), και Ματσούκι (16 χλμ.). που υπάγονται διοικητικά στο νεότευκτο  δήμο Βόρειων Τζουμέρκων αλλά  βρίσκονται στης ράχη του βουνού Περιστέρι (Λάκμος) και  λανθασμένα οι περισσότεροι ταξιδιωτικοί οδηγοί τα εντάσσουν στα Τζουμέρκα. Στην πορεία μας θα δούμε το φαράγγι της Κηπίνας και το ομώνυμο μοναστήρι που κυριολεκτικά μοιάζει να κρέμεται πάνω απο το φαράγγι. Κλειδί για να επισκεφθείτε το μοναστήρι θα βρείτε στο καφενείο του παρακείμενου χωριού Κηπίνα. Ακολουθώντας το δρόμο για το χωριό Ματσούκι αξίζει να σταματήσετε σε διάφορα σημεία της διαδρομής για να δείτε τους πανέμορφους καταρράκτες που γκρεμίζονται στο βάθος του φαραγγιού και αυτήν την εποχή έχουν άφθονο νερό. 

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Κηπίνα-το-αιωρούμενο-μοναστηρι

Κηπίνα, το αιωρούμενο μοναστήρι  © Theo Athanasiadis/Views of Greece

“Άγονη” γραμμή, πανέμορφα χωριά

Άγνωστα ακόμη στους πολλούς, μα εξαιρετικά ενδιαφέροντα τόσο από πολιτιστικής πλευράς, όσο και για την όμορφη φύση τους είναι τα χωριά Κτιστάδες, Ραφταναίοι, Αμπελοχώρι  που βρίσκονται κοντά στην λεκάνη απορροής του ποταμού Άραχθου. Από το Αμπελοχώρι  θα προσεγγίσετε το άγνωστο πέτρινο γεφύρι της Πολιτσάς που δαμάζει την αγριάδα του Αράχθου με το σταθερό εδώ και αιώνες, πέτρινο βήμα του προσφέροντας σύνδεση ανάμεσα στα χωριά των Τζουμέρκων και των Κατσανοχωρίων. Από το παραποτάμιο χωριό Πλάκα  θα ανηφορίσετε για το χωριό Καταρράκτης που οφείλει το όνομά του στον διπλό καταρράκτη ο οποίος αντλεί τα νερά του από τα χιόνια της κορφής Καταφίδι. Εδώ θα δείτε και μια από τις πιο όμορφες πλατείες των Τζουμερκοχωρίων.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-.-Ο-μεγάλος-καταρράκτης-πάνω-απο-το-ομώνυμο-χωριό

Ο μεγάλος καταρράκτης πάνω από το ομώνυμο χωριό © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων – Περιστερίου – Χαράδρας Άραχθου

Είναι ένα από τα πιο πρόσφατα οριοθετημένα πάρκα της Ελληνικής επικράτειας και καλύπτει μια έκταση 820 τετραγωνικών χιλιομέτρων του ορεινού συμπλέγματος των Τζουμέρκων, Κακαρδίτσας και Περιστερίου. Στο πολυποίκιλο αυτό οικοσύστημα ζουν και αναπαράγονται ανάμεσα στα άλλα 30 διαφορετικά είδη θηλαστικών, εκατοντάδες είδη ασπονδύλων, ψαριών, αμφιβίων και ερπετών και 36 είδη αρπακτικών πουλιών (πηγή http://tzoumerka-park.gr ).

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Εθνικό-Πάρκο-Τζουμέρκων-ένας-εθνικός-θησαυρός

Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων, ένας ανεκτίμητος εθνικός θησαυρός photo: Germaine Alexakis www.ViewsOfGreece.gr

Κίνδυνοι για το πολύτιμο ορεινό περιβάλλον

Βέβαια το θεσμικό πλαίσιο από μόνο του δεν μπορεί να προστατεύσει ένα τόπο. Έτσι παρά τη σύσταση του Εθνικού Πάρκου, τα προβλήματα παραμένουν. Δρόμοι συνεχίζονται να διανοίγονται χωρίς σχέδιο και περιβαλλοντική μελέτη. Τεχνικές εταιρείες σχεδιάζουν φράγματα ενώ οι λαθροθήρες και οι λαθραλιείς κυριολεκτικά οργιάζουν καθώς η φύλαξη του Πάρκου λόγω ελλείψεως κονδυλιών είναι πλημμελής. Τελευταία η Αιολική Βιομηχανία απειλεί με φαραωνικές εγκαταστάσεις εκτεταμένες περιοχές του διευρυμένου Εθνικού Πάρκου που πλέον περιλαμβάνει τα Άγραφα και την περιοχή των Μετεώρων.

tzoumerka, travel, greece, mountain, nature, rock, river, hiking, Epirus, Τζουμέρκα, Πράμαντα, Μελισσουργοί, Συρράκο, Καλαρρύτες, μονή Κηπίνας, Άραχθος, γεφύρι Πλάκας, Καταρράκτης, φαράγγι, Ματσούκι,

Άγρια αλπική ομορφιά.  photo: GERMAINE ALEXAKIS/VIEWS OF GREECE

Σπήλαιο «Ανεμότρυπα»

Λίγο έξω από τα Πράμαντα στο δρόμο για το χωριό Πλάκα θα δείτε δεξιά σας διαμορφωμένο χώρο και την είσοδο του σπηλαίου «Ανεμότρυπα». Το σπήλαιο αν και εχει ανακαλυφθεί εδώ και αρκετά χρόνια -συστηματική εξερεύνηση πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του  1960 από τη σπηλαιολόγο Άννα Πετροχείλου- , τελευταία έγινε φιλικό στον επισκέπτη, με περίπου 250 μέτρα του επισκέψιμα (φωτισμός – μονοπάτι με κουπαστή).Στην είσοδο λειτουργεί καφέ, πληροφορίες τηλ. 26590 61516.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Ο-Αραχθος-και-το-γεφύρι-του


Ο Άραχθος και το γεφύρι του © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Το γεφύρι που γεννήθηκε ξανά

Το μεγάλο γεφύρι της Πλάκας  στον Ποταμό Άραχθο  κτίσθηκε το 1866 από τον πρωτομάστορα  Μπέκα και θεωρείτο ένα απο τα ομορφότερα της Βαλκανικής. Μια μεγάλη κακοκαιρία το Φεβρουάριο του 2015  το έριξε. Για εμάς που γυρνάμε την Ελληνική γη εδώ και χρόνια τώρα, καταγράφοντας τις ομορφιές και τα μνημεία της, εκείνη η μέρα του Φλεβάρη που μάθαμε πως το ιστορικό γεφύρι της Πλάκας κατέρρευσε, ήταν μέρα συγκλονιστικής θλίψης. “Η απώλεια του ήταν όμοια με την απώλεια ενός σημαντικού ανθρώπου” μας έλεγαν χαρακτηριστικά οι κάτοικοι της περιοχής που έζησαν μαζί του από γενιά σε γενιά. Και πράγματι, μόνο αν είχες περπατήσει στη ράχη του, αν είχες αγγίξει τις αιώνιες πέτρες του, αν είχες θαυμάσει την τελειότητα των γραμμών του, θα μπορούσες ίσως να νοιώσεις πόσο ζωντανό ήταν, ποτισμένο πέτρα- πέτρα με ανθρώπινο μόχθο, προσμονή και ελπίδα… Ευτυχώς μετά από συντονισμένες κινήσεις πολιτείας και ειδικών το γεφύρι της Πλάκας στάθηκε ξανά στα πόδια του, τα εγκαίνια του έγιναν για δεύτερη φορά μετά από 154 χρόνια, το καλοκαίρι του 2020.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ-Φωτογραφίζοντας-με-ομίχλη-στο-δάσος-των-Μελισσουργών


Φωτογραφίζοντας με ομίχλη στο δάσος των Μελισσουργών  © GERMAINE ALEXAKIS/VIEWS OF GREECE

Περπατώ εις το δάσος

Το ορεινό σύμπλεγμα των Τζουμέρκων – Κακαρδίτσας θεωρείται μια από τις πιο επιβλητικές κορυφογραμμές της Πίνδου. Ψηλά στα έλατα των Πραμάντων και των Μελισσουργών κάτω από την επιβλητική κορφή Στρογγούλα κρύβονται δυο μικρά ορειβατικά καταφύγια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν εφαλτήριο για απίθανες πεζοπορικές διαδρομές. Ενδεικτικά θα προτείνουμε την πανέμορφη πεζοπορική διαδρομή Καταφύγιο Μελισσουργών – Καταφύγιο Πραμάντων – Πράμαντα.  Σε όλη τη διάρκεια της πορείας θα έχετε απίστευτη θέα στην κορφή Στρογγούλα ενώ θα περάσετε κάτω από τον καταρράκτη στο Κεφαλόβρυσο, που είναι ο ψηλότερος καταρράκτης της Ελλάδας καθώς σκορπά τα νερά του από ύψος 350 μέτρων! Η απόσταση από το καταφύγιο των Μελισσουργών μέχρι το καταφύγιο των Πραμάντων είναι 2,7 χιλιόμετρα και καλύπτεται σε 1 ώρα περίπου.

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑ-ΚΑΚΑΡΔΙΤΣΑ.-Ο-καταρράκτης-Κεφαλόβρυσο-στον-αυχένα-των-Μελισσουργώ

Ο καταρράκτης Κεφαλόβρυσο στον αυχένα των Μελισσουργών © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Άραχθος, ιδανικό ποτάμι για  ράφτινγκ

Οι διαδρομές που μπορούν να πραγματοποιηθούν στον ποταμό χωρίζονται από τους επαγγελματίες οδηγούς σε τρία τμήματα, ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας και είναι κατάλληλες για όλους αρχάριους αλλά και έμπειρους. Η πλέον δημοφιλής κατάβαση ξεκινά από τη γέφυρα του Αμπελοχωριού και ολοκληρώνεται στο γεφύρι της Πλάκας. Οι περισσότερες εταιρίες  εναλλακτικών δραστηριοτήτων έχουν τη βάση τους στο παραποτάμιο χωριό Πλάκα. Η κατάλληλη εποχή για ράφτιγνκ στον Άραχθο είναι από αρχές Οκτωβρίου μέχρι 30 Ιουνίου.

Ο-Αραχθος-ειναι-απο-τα-πλέον-συναρπαστικά-ποτάμια-για-ράφτινγκ

Ο Άραχθος είναι από τα πλέον συναρπαστικά ποτάμια για ράφτινγκ   © Theo Athanasiadis/Views of Greece

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ. ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Ευρυτανία, δείτε τα πανέμορφα χωριά της Ποταμιάς

ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ-Η-κοιλάδα-της-Ποταμιάς-και-η-κορφή-της-Καλιακούδας

Η κοιλάδα της Ποταμιάς και η κορφή της Καλιακούδας © Theo Athanasiadis/Views of Greece

Γιατί να καταστρέψεις τις διακοπές σου; ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΠΟΥ ΣΕ ΑΦΟΡΑ

COPYRIGHT PHOTO: Theo Athanasiadis / Views Of Greece

COPYRIGHT TEXT: Germaine Alexakis/ Views Of Greece

“Views Of Greece” travel photojournalism: Discover the real Greece with the experts

 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή συνολικά, συμπεριλαμβανομένων των επιμέρους κειμένων ή και των φωτογραφιών χωρίς τη γραπτή άδεια του δημιουργού, σύμφωνα με τον νόμο Ν.2121/1993 και τη διεθνή σύμβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί με το ν. 100/1975).  Η Πνευματική ιδιοκτησία ανήκει στον δημιουργό και αποκτάται χωρίς καμιά διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών της.